We zien een interessante link tussen het gedachtengoed van de afgelopen zaterdag 14 maart overleden socioloog-filosoof Jürgen Habermas en het Antropoceen. Wetenschap, politiek en samenleving moeten samenwerken om planetaire grenzen te respecteren; transdisciplinair onderzoek betrekt ook maatschappelijke actoren buiten de academie.
H's theorie over communicatieve rationaliteit, deliberatieve democratie en legitimiteit stelt dat legitieme besluiten voortkomen uit open, rationele publieke discussie. In het Antropoceen betekent dit dat klimaatbeleid democratisch gelegitimeerd moet zijn. Burgers, wetenschappers en instituties moeten deelnemen aan een publieke sfeer waarin milieuproblemen besproken worden. In het Antropoceen moet kennis dus vertaald worden naar publieke discussie, anders verliest beleid legitimiteit.
De vraag is of dit niet in strijd is met de huidige zichtbare gang van zaken dat democratieën en het rationele aspect worden ondermijnd. Er is op z’n minst een enorme spanning. H gaat ervan uit dat burgers deelnemen aan een redelijk inclusieve publieke sfeer waarin argumenten centraal staan. We zien echter in toenemende mate afbrokkeling van het democratisch functioneren, sterke politieke polarisatie, echokamers en bubbels op sociale media, emotionele of identitaire reactionariteit in plaats van argumentatie.
Wanneer een dergelijk uitgangspunt als referentiepunt wordt genomen, dan maakt dit de hele sociologische filosofie van Habermas en collega’s relativistisch. Burgers, media en politiek kunnen op een deliberatieve manier over klimaat- en milieubeleid discussiëren, de Antropocene ontwikkelingen zelf werken echter op een andere schaal.
De ernstige en ernstig serieus te nemen problematiek is:
- democratische besluitvorming, naast wereldwijde afbrokkeling, gebeurt vooral nationaal
- democratische politiek werkt met relatief korte tijdshorizonten van verkiezing naar verkiezing
- met economische groeicycli van jaren
- hoofdzakelijk betrokken op kortetermijn bestaanszekerheid
- media vertonen cycli van dagen of weken
- de publieke sfeer is gefragmenteerd geraakt
- het Antropoceen is een planetaire kwestie is
- ecologische processen in het Antropoceen spelen zich af over eeuwen
- politici hebben weinig prikkels om langetermijnmaatregelen te nemen
- de planeet verandert sneller dan onze politieke en communicatieve structuren
Reactie plaatsen
Reacties