Welkom bij Antropoceen - reflecties

De afstand tussen mij en Don Quichot is minimaal en Baron von Munchhausen is mijn broeder. Zo helder als zij de dingen zagen, daar ben ik jaloers op. Tot het einde der tijden aan toe hadden zij niet de wilskracht om teleurgesteld te raken. Dat is de houding die men moet beoefenen, in welke tijden dan ook. Dat is ook de houding die dit Tijdperk der tijdperken zelf dient te beoefenen. Zij schrijdt voort en zal nog het nodige te doorstaan hebben. Kiest het voor angst, onverschilligheid of onverschrokkenheid? Mogen we hopen op een onverschrokken heden?

De liefdevolle samenhang van de veranderingen in dit Fuiktijdperk kunnen ontleed worden naar hun ruimtelijke, aspectuele en temporele componenten. Ruimtelijk: grootschalige ellende ‘daar’ zal ellende ‘hier’ met zich meebrengen. Daar en hier zijn met elkaar getrouwd. Aspectueel: watertekort wordt voedseltekort wordt maatschappelijke chaos wordt instorting. Watertekorten, voedseltekorten, maatschappelijke chaos: ze houden van elkaar, ze besmetten elkaar met hun liefde. Temporeel: ruimtelijke en aspectuele besmettingen moet men altijd even de tijd gunnen om tot bloei te komen. Ze gedijen goed, zeer goed bij elkaar overtroevende domino-effecten. Zo komt dit hele Fuiktijdperk tot grote bloei. Het blijkt liefde te zijn, één en al romantiek. We moesten maar begeren wat we over onszelf afroepen. Het is liefde die zich uitkotst over de lotsbestemden. Onze lotsbestemming wordt een kotsbestemming, uitgekotst door Moedertje Aarde zoals Jonas door een walvis, zoals een babytje door haar baarmoeder, zoals een dooie door het leven. Eén en al bevrijding.

Wij snoevers hebben het genoegen gekend een snoever te hebben gekend. Zelfkennis is de moeder aller kennis – die door de snoever moest worden veroverd op het snoeven. Hij bracht de wilskracht op de dingen helder te zien en desondanks bracht hij niet het standvastige vermogen op om tijdig teleurgesteld te raken in zijn eigen snoeven. Hij leek wel een politicus: een fenomeen die niet verder kon kijken dan zijn neus lang was. Een gesjeesde strateeg die de ondergang al eeuwenlang in zijn vestzak-broekzak meedroeg zonder hier ruchtbaarheid aan te geven.

De taal des Doods. Deze spreekt zichzelf uit door de reeds gestorvenen en kan door de nog net niet gestorvenen nog even in mensenwoorden uitgesproken worden. Van de eersten horen wij geen jammerklacht, van de tweeden is deze niet te harden. Dat laatste irriteert ons mateloos, omdat we er zelf toe behoren. Wij zijn het, die jammerklagers, die nog net niet tot rammelende karkassen zijn getransformeerd. Woordenloze soorten lijden de helft van woordensoorten – die immers ook nog lijden aan het lijden dat ze vrezen. Bewuste noodlotsbestemden zoals u en ik creëren zelf hun zelfbewuste noodlotsbestemming, zo is het nu eenmaal. Onheil -  het is dat we het over ons afroepen en om die reden ook maar beter kunnen begeren.

Welk doel, welke missie heeft het Antropoceen zich toegeëigend? Waarin stelt zij zich authentiek autodidactisch op? Moet het woord ‘tragiek’ in haar definitie worden ingebracht? En ook het begrip ‘redeloos onheil’? Wanneer we haar liefhebben – en dat doen wij – hopen wij nog inniger met haar verbonden te raken. Dat haar slachtoffers hun tegenslagen zo goed en zo kwaad als dat gaat mogen verwerken, ook dat hopen wij. Er moet immers nog zoveel als mogelijk te hopen zijn. Er is iets onbetamelijks aan dit tijdperk, maar wat? Wij krijgen er maar geen grip op. Gelukkig zal ons piekeren worden ingehaald door het tijdperk dat ons zal inhalen. Wij kunnen uren, eeuwen, eeuwigheden verspillen met tobben – terwijl dit Fuiktijdperk haar aanbidders in een zucht en een scheet verspilt. Wat valt er nog voor of tegen deze evidentie in te brengen? Welke leefwijze moeten wij er nu op nahouden? Op z’n minst een voorlopige, als doorreis naar een doodsreis. Als het Antropoceen ons zulke geweldige voorbeelden van onthechting levert, waarom dan zouden we ze nog in het Holoceen zoeken? Berichten die nu tot ons komen, waarin duidelijk is dat het heil van onheil ons bezwangert, zij al snel verheugend. Dodelijk vermoeiend eveneens, onverenigbaar met doorgaan met ademhalen. Het nodigt uit om alvast in onze kist plaats te nemen, met een gelukzalig wegsterven in de Grote Versuffing op de drempel van dit laatste stadium. Gelijk het met een glimlach of grimas wegzinken in het voor eeuwig weggezonkene.

Aangezien onze goddelijke tekortkomingen – waarvan niets bewijst dat ze niet menselijk zijn – geen oppervlakkige toevalligheden zijn, maar de kern van onze natuur, kost het ons weinig moeite om ons het verdere verloop van het Antropoceen voor te stellen. Wie echter een tekort aan voorstellingsvermogen heeft, is de eigenaar van een probleem. Welk voorstellingsvermogen bezat de Baas van Genesis? Ontdoet hij zich nu van een soort die Hem begon te beconcurreren? Welk deel van de mislukking hoeft niet de mens, maar Hem worden aangerekend? Mislukken is ook een vorm van lukken. Wij zijn er niet gerust op: het feestje kan nog verstoord worden door de activisten. Wat willen de transitie-activisten nu eigenlijk, dat het Antropoceen lukt of juist mislukt? Het Antropoceen, het is de Grote Evacuatie, de evacuatie van een soort, van vele soorten. Maar … grote vraag, klein antwoord: waar naartoe? Als bestemming Mars er niet in zit, dan maar richting Rijk der Hemelen? Maar ook dat zal, zo vrezen wij, enkel kunnen lukken via het voorportaal van de Hel. Het Antropoceen brengt soorten terug tot hun essentie: voorbijgaan. Overal dringt na het geween en tandengeknars het geluid van de stilte door – je luistert, je hoort niets, er is niemand om te luisteren, niemand om te horen wie horen wil. De zintuigen keerden zich niet meer om in hun graf, moegestreden, doodgestreden. Ze werden verzwolgen door het verstrijken van een tijdperk. Dat nadien zelf na haar sloopwerk van de dingen en de dageraad der dagen ten einde kwam. De arbeid was voldaan, de dingen waren goed: ze waren er niet meer.

Het Antropoceen: een Grote Waarheid die zich met weinig woorden hoeft uit te drukken. Wie teveel reflecteert op wat zich ook wel zonder reflectie voltrekt – kortom: wie teveel over haar uitweidt –  verkracht haar. Ben ik haar dan nu aan het verkrachten? Of misschien zij mij? Is de site Antropoceen-reflecties.nl haar aan het verkrachten of andersom? Laat Godt, of zijn rechterhand, of de rechter oordelen. Ik ben haar stalker, zij stalkt mij. Zij bepaalt de kleur van mijn gedachten, de melodie van mijn gemoed, het ritme van mijn botten. Men kan zich geen muzikaler stalker wensen dan ik, maar wat kan ik daar aan doen? Wat kan zij daar aan doen? Zij zal ons haar sores, haar grillen, haar grappen, haar grollen opleggen. Toekomstig onheil bestaat uit een atonale gesteldheid van botten en organen. Meestal is het onder invloed van een suïcidale stemming dat men op haar verzot raakt. Welk licht werpt dat op het verdere verloop van onze innige relatie? Hoe groot nog het verschil tussen een sterveling en een stervende, alhier in dit Sterftijdperk? Zij bewijst haar nut door ons van een Lotsbestemming te voorzien. De enige noemenswaardige gebeurtenissen in een leven zijn de veranderingen, groot en klein, en daarin zal zij ons ruim voorzien, in een schrijnende richting van een miserabele orde, step by step, day by day, zoals de Engelsen dat zo fraai op z’n Engels kunnen uitdrukken. Let vooral op de haast die ze gaat maken. Hurry by hurry, fail by fail.

Telkens als de toekomst me naar de strot grijpt, heb ik de indruk dat ik door de genade der marteling wordt bezocht. Was het maar mogelijk de fabricagefout te herstellen waarvan nu het universum zo duidelijk de sporen van nalaat. Het Antropoceen is niet een plotse heftige kwaal die ons steekt, het behoort tot de categorie van langzaam opgebouwde, doffe, aanhoudende, voorlopig te dragen kwalen, die bij onze dagelijkse sleur horen als seks en tandenpoetsen en ons net zo zorgvuldig aanvreet als de Tijd zelf. 

Rechtopgang, we hadden er nooit aan moeten beginnen. a. het is vermoeiend; b. het druist in tegen de zwaartekracht; c. kijk eens tot welke overshootshit het uiteindelijk heeft geleid; d. het is niet goed voor de rug.

Tsja, de mens is door en door ambivalent. Toch moeten we alles proberen om zo zuinig mogelijk met de aarde om te gaan. De overheid zou daarbij kunnen helpen via financiële prikkels. Maar ja, dezelfde ambivalentie zien we terug bij de overheden. Het is een spagaat en het lijkt steeds meer op een onmogelijke spagaat. Toch is het hoogste rampscenario door de wetenschap nu geschrapt, maar ook het laagste. Dit betekent dat het steeds duidelijker wordt waar we op afstevenen, plus dat blijkt dat we best wel kunnen vertragen, maar dat we daarmee tijd kopen die helaas geen afstel betekent. De zeespiegelstijging is al onomkeerbaar, het is enkel nog de snelheid waar we mogelijk enige invloed op hebben.

De ‘breuk’ tussen Holoceen en Antropoceen zou gezien kunnen worden tussen: voorheen binnen de draagkracht van de planeet opereren en nu structureel erbuiten. En dat ‘structureel erbuiten’ wordt gekenmerkt door een onheilspellende hardnekkige richting. Onomkeerbaarheid en ongekende schaal lijken me de belangrijkste kenmerken van het Antropoceen. Hetgeen ook terugslaat op die historisch gegroeide ontologische denkbeelden van ons die typisch ‘Holoceen-gerelateerd’ zijn en daardoor achterhaald raken. Ons historisch Holoceen referentiekader raakt achterhaald, maar een nieuw referentiekader hebben we niet.

Antropocenica(5); Dooyeweerd, Latour en Whitehead op lijn gebracht