Antropoceen - reflecties

Het grondmotief van een gelaagde ontologie.

De Antropocene bedding

Begin mei 2026 wordt er een jaarlijke bijeenkomst georganiseerd van Europese aardwetenschappers. Deze keer gaat het voor een groot deel over het Antropoceen. Een programma-onderdeel over veerkracht betreft het volgende: ITS4.20/CL0.23 | PICO / Hoe bouw je veerkracht op? Kwantitatieve en kwalitatieve benaderingen om regionale veerkracht te begrijpen en te versterken, zodat we beter bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Ontologische beelden, ofwel vooronderstellingen, gelden voor iedereen. We ontkomen er niet aan. Het start niet bij het logisch-analytisch aspect. En het doet sterk mee in de beschouwing op klimaatverandering dat een onderdeel is van alle Antropocene verandering. Ze zijn meestal impliciet en dat zien we terug in discussies. Het is (dus) wel handig als ze daar waar mogelijk iets explicieter worden gemaakt. Dan zien we ook waar de meningsverschillen op gebasseerd zijn. Dat gaat nameijk veel verder en dieper dan het argumentistisch redeneren. Dus lijkt mij de vraag toch wel interessant:

De verleden en de actuele ontwikkelingen werken structurerend en richtinggevend. Tegelijkertijd is het Antropoceen juist het tijdperk van menselijke invloed - en dus, zo zouden we denken, van keuze en handelingsvermogen.

Stelling A. De huidige Antropocene ontwikkeling is een machtig samengaan van miljoenen jaren evolutionaire bronoorzakelijkheid, evolutionaire wetmatigheden van samenwerking&concurrentie, het wezen van de mens, natuurcultuurverstrengeling en planetaire overshoot. Door dit samengaan krijgt het verdere verloop een steeds meer determinerend karakter.

De afbraak van het menselijk samenwerkingspotentieel

Intuïtieve kennis is een vorm van weten die ontstaat via ervaring, lichamelijkheid, affect en directe betrokkenheid bij de wereld. Juist in het Antropoceen kan intuïtieve kennis een nieuwe betekenis krijgen, als aanvulling op de hardcore wetenschap, data, modellen en statistiek. Intuïtie kan signalen en patronen oppikken.

Het contrast tussen Holoceen en Antropoceen zo scherp mogelijk gesteld

We zien een interessante link tussen het gedachtengoed van de afgelopen zaterdag 14 maart overleden socioloog-filosoof Jürgen Habermas en het Antropoceen. Wetenschap, politiek en samenleving moeten samenwerken om planetaire grenzen te respecteren; transdisciplinair onderzoek betrekt ook maatschappelijke actoren buiten de academie.

De zichtbare Antropocene ontwikkelingen duiden op een toekomst die ontwrichtend zal blijken te zijn. Het wordt een tijdperk van ecologische en sociale erosie met schoksgewijze instortingen van levensondersteunende structuren. De lange duur ervan zal ongekend zijn op bovenmenselijke tijdschalen. De keten van oorzaken en gevolgen kennen hun logica, het is geen reeks van toevallige mislukkingen, maar het resultaat van een aantal structurele oorzaken. Waardoor en aan de hand waarvan een Antropoceentheorie kan worden opgesteld.

- de Antropocene dreiging is grensoverschrijdend en gemeenschappelijk op mondiaal niveau