Dooyeweerd kan gebruikt worden voor analytische differentiatie (welke aspecten zijn in het spel?). Whitehead kan gebruikt worden voor proces en wording. Latour laat zien dat die aspecten nooit los bestaan maar altijd verstrengeld zijn in concrete netwerken. Modale aspecten functioneren niet als aparte lagen, maar als onderscheidbare dimensies binnen Latouriaanse netwerken, die zich procesmatig ontwikkelen (Whitehead). Dat levert een diagnostisch perspectief op het Antropoceen: gedifferentieerd, dynamisch én relationeel tegelijk.
D’s modale aspecten zijn onlosmakelijk verweven in de concrete werkelijkheid maar in de theoretische houding uiteen te leggen via abstrahering. Zo werken de gespecialiseerde wetenschappen ook. Zij bestuderen de aspectuele wetmatigheden en wetenschap is per definitie abstraherend.
D spreekt van een ontsluitingsrichting en van vooronderstellingsrelaties: latere aspecten bouwen voort op eerdere. Het goed functioneren van de eerdere zijn de noodzakelijkheidsvoorwaarde voor het goed kunnen functioneren van de latere. Die eerdere zijn daarmee ook standvastiger dan de latere. Het fysische is standvastiger (duurzamer zo u wilt) dan de cultuurlijke aspecten. Anders gezegd: het fysische is noodzakelijker voor evolutionaire zelforganiserende voortgang dan het cultuurlijke. Dit betekent ook dat de cultuurlijke aspecten niet ‘duurzaam’ kunnen inwerken tegen het fysische en fysisch-biotische aspect. De dynamiek heeft een richting die alle aspecten overkoepelt. Ofwel: de onheilzame werking van het Antropoceen is massief over de gedifferentieerde gelaagde werkelijkheid heen.
In het Antropoceen lijken ‘hogere’ aspecten (economisch, technologisch, politiek) de ‘lagere’ (biotisch, fysisch) te domineren. Maar tegelijk blijken die ‘lagere’ aspecten keihard terug te slaan (klimaat, ecologie). Waardoor de overmacht bij structurele overshoot uiteindelijk ligt bij die ‘lagere’. Die daarmee dus net zo goed juist de ‘hogere’ kunnen worden genoemd. Dit ontkroont de mens. Het Antropoceen heeft betrekking op zeer lange tijdschalen.
Het Antropoceen is een instabiele processuele voor het leven onheilzame disbalans in een gelijktijdig verweven veelheid van aspecten/netwerken op zeer lange tijdschalen.
Reactie plaatsen
Reacties