Een volgende metafysische omwenteling in de wonderlijke geschiedenis van de mensheid is in de maak en de omwenteling zal Shakespeariaans zijn: to be or not to be. We hebben het uiteraard over het Antropoceen, een nieuw tijdperk dat andere illusies, andere denkbeelden vereist. Maar is het deze keer wel een ‘question’? Of is het eerder een ‘answer’ – gelegen in de laatste drie woorden van deze beroemde uitspraak – op onze fundamenteel onhoudbare situatie? Een antwoord dat deze keer behalve een metafysische, tegelijk een fysisch-biotische omwenteling zal zijn. Men kan niet alleen meer zo makkelijk van God veranderen, men zal tegelijk door de Godheid die onze bedding is, worden uitgeschakeld. Het heden is vluchtig maar overduidelijk werkzaam in verwoestende richting en doet de goddelijke levensondersteunende bedding veranderen. Het verleden, het Holoceen, hebben we om zeep geholpen en toch is het – door zijn technologie bijvoorbeeld – nog voortlevend in het heden, dat er gebruik van maakt door er op voort te bouwen. Het is onhoudbaar en tesamen, heden en verleden, drukken ze hun loodzware stempel op de onleefbaar wordende Antropocene toekomst. Kunnen we dat zo zeggen? Ik bedoel: kunnen we die toekomst dan kennen? Onder het huidige gesternte van reeds opgebouwde en zich nog steeds opbouwende planetaire overshoot in grote lijnen best wel. Dit huidige gesternte, met zijn onomkeerbare spanningsopbouw, zij om een zekere reden geprezen, namelijk dat zij ons de toekomst openbaart! Zekerheid geeft rust, toch? Tel daarbij op enige minimale basiskennis omtrent de aard van de mens en we hoeven niet in de illusies te blijven geloven waarin we geloofden. De illusies, de goddelijke illusies die functioneerden als bezwerende rituelen, als kalmerende dogma’s, als zingevende overtuigingen. Die metafysisch functioneerden, omdat we op die manier wisten om te gaan met de menseigen basale onzekerheden, angsten en kwetsbaarheid van het bestaan. Waarmee we onszelf hoop creëerden, hoop van existentiële betekenis. Hoop, wat een mooi product. Is het nog ergens verkrijgbaar? En tegen welke prijs? Waaraan kunnen wij ons nog vastklampen? We klampten ons in duisternis vast aan het licht, in wanhoop aan hoop, ze hoorden onlosmakelijk bij elkaar. Heeft het zin om nog te wanhopen wanneer er geen hoop meer is? Massa-extinctie is fysisch-biotisch, maar bij de mens komt er nog iets meer bij kijken. Kunnen we spreken van een meta-metafysische omwenteling gezien zijn sinds mensentijden ongekende en onomkeerbare aard?
Reactie plaatsen
Reacties