Het zijn de halve kadavers, nog levend, nog niet koud, nog gebukt gaand onder de zorgen van het vlees, van het bloed, van de geest – het zijn zij die zullen moeten lijden omdat ze deze opperste staat van zijn, (die overigens nog tot kookpunt moet worden gebracht, afgesmoord met stormvloeden),  nog niet ontstegen zijn. Het zijn zij die na het hoogste lijden zullen worden ingepalmd door de lijdeloosheid, door de genade van het uitgestorven zijn, uitverkoren, opgeslokt door het Grote Niets. En wie zijn dan die uitverkorenen, die karkassen van de toekomst, die nog een behoorlijke lijdensroute hebben te gaan? De rottenis zal van onze levende restanten druipen omdat we struikelend, blind en tegenstribbelend stomgenoeg de lange route nemen naar de uitverkorenheid, de omtrekkende beweging van de omweg, in plaats van de slimste route, de genadigste: nu ter plekke en stante pede collectief zelfmoord plegen. De Hof van Eden verwerd tot een zondig doolhof en uiteindelijk tot een massagraf en toch wensten we, hoe ongelofelijk en hoe tegen de wil en de dank van de evolutionaire wetmatigheden ingaande, toch nog zo lang mogelijk op deze eens zo fraaie, eens zo levensondersteunende aardkloot in de afgrond van ellende rond te dolen, als ontspoorde geesten rond te wankelen, als ontheemde skeletten rond te zwerven, als psychotische fantomen rond te spoken. Konden we nog nagenieten van alle voorbije kortdurende en energieverslindende geneugten en pret waarvan we niet inzagen dat het tot niets anders kon leiden dan tot skelettepret?

Tot het wezen van het Antropoceen doordringen betekent onze ondergang erkennen en gun ons nu eens even om dat uit te leggen in plaats van zoals altijd  direct in de verdediging te schieten. Goed. Al wat is vergt energie. De mens is. De mens is de energievreter bij uitstek, tot aan en voorbij de planetaire grenzen, wat nu te doen? Iets anders dan mens dus dan energievreter zijn lukt natuurlijk niet, dus het einde van deze soort is in zicht. Het is in zicht zoals uiteindelijk land in zicht kan zijn, waarbij gejuich onder de bemanning opwelt. Het einde van de mensengeschiedenis doet de planetaire geschiedenis voortstuwen. Voortstuwing is mooi en waarom ook zou het mensdier voor eeuwig die voortstuwer moeten zijn? Laten andere entiteiten het stokje maar eens overnemen. Laten zij maar eens voor bovenbaas gaan spelen zoals de mens dat de laatste eeuwen heeft gedaan. Nee, niet op dezelfde manier natuurlijk, integendeel. Het zou beter zijn, veel beter, als hun creativiteit, hun driften, hun passies nu eens wel in overeenstemming is met de creatieve voortgang.

Dankzij ons besef van de komende instorting kunnen we de toekomst met vertrouwen tegemoet zien. Dit besef zorgt er ook voor dat wij ons gelukkig niet al te druk hoeven te maken over onze dagdagelijkse zorgen die ons nu eenmaal altijd parten spelen. En nog een voordeel: dat de snode plannen waarmee wij rondlopen gerelativeerd kunnen worden, waardoor zij niet al onze levenskracht hoeven te verbruiken. Het Romeinse rijk stortte in en na vele eeuwen kwam er weer herstel. Dat laatste zit er deze keer niet meer in. Herstel? Ja, over honderdduizenden jaren misschien, en wellicht nog veel langer, de geschiedenis van eerdere massa-extincties beseffende, waarbij de Holocene geschiedenis van de op- en neergang van beschavingen in het niet valt. Precies dit toekomstbeeld is het relativerende besef waar we al biddende mee mogen rondwandelen als Henoch met Godt.

“Waarheid, ach wat is de waarde van waarheid wanneer die waarheid is dat we naar de knoppen gaan? Onomkeerbare instorting is geen leugen meer. Valt de echte waarheid dan nu in de categorie pessimisme, doemdenken, wanhoop? Nee, die echte waarheid steekt daar hoogverheven bovenuit. Hoop op uitsterving is ook hoop, goede hoop. Want zodra die uitsterving is voltooid is de genoemde categorie gelukkig niet meer van toepassing.” Deze woorden werden gesproken door een profetisch exemplaar van een geofysisch overwoekerende soort. Hij sprak deze hogere waarheid met het verstand van een loeiende koe, met het achtereind van een wild zwijn en met de kop van een dolende kip. Want hogere vermogens dan deze aandoenlijke dieren mag men de domste invasieve soort aller tijden niet toerekenen. Zelfs niet de profetische exemplaren ervan.

De geboorte van een nieuw tijdperk (leve het Antropoceen!), wat moeten we ermee? In theorie weten we dat wel: de planetaire overshoot verminderen in plaats van versterken. In theorie weten we ook dat er oplossingen zijn als we de aanwezigheid van de mens buiten beschouwing laten. In theorie weten we zoveel en zolang er theorie is, is er hoop, leve de theorie! Met daartegenover echter een veel groter volume aan praktijk, hetgeen de blik op hoop toch wel enigszins doet veranderen. Zodra we de blik gericht blijven houden op de praktijk, oftewel op de aanwezigheid van het Kwaad, dan beginnen er kwartjes te vallen, die goeie ouwe muntjes uit de tijd van Hollands Glorie. Wij houden van vallende kwartjes, zij geven duiding, wij houden van duiding. Ook al is het in dit geval de duiding van de Ondergang.

Hoe hadden we tegen de grondslagen van de evolutie in moeten gaan, wilden we de shit waarin we nu zitten hebben kunnen voorkomen? De wijsheid van achteraf, zo mogen we beseffen, komt per definitie te laat. We hadden het kunnen voorkomen als we niet aan de Wil van de evolutie hadden meegewerkt. Evolutionaire processen, zo mogen we beseffen, vormen nu eenmaal energie-verbruikende patronen en structuren van macht&kracht. Macht om te kunnen concurreren met andere evolutionaire vormen van materie waaronder levende materie, staat gelijk aan overlevingsvermogen. Het vermogen tot groei, de wil tot macht, de eeuwige concurrentiestrijd, opbouw en afbraak, … – is het het falen van de mens die nu de Antropocene ondergang aanstuurt, of is het de evolutionaire zelforganiserende overmacht waar uiteraard ook de mens aan onderhevig is? Laten we het maar houden op het laatste. Had het anders kunnen lopen? In theorie, dat wil zeggen wanneer we de mens buiten beschouwing laten, vast wel. Maar laten we maar vertrouwen op de praktijk. We moeten immers toch ergens op kunnen vertrouwen in structureel onomkeerbare ondergangstijden.

Was de schepping gedoemd te mislukken ten tijde dat de mens ten tonele verscheen? Vernietigen geeft een gevoel van macht en streelt iets duisters in ons. En het genoegen is wederzijds: macht geeft het recht op vernietiging, zo valt te bespeuren aan de gang van zaken. Ons idee van vooruitgang en opbouw: welvaart, economische groei, technologie. Resultaat: afbraak. Vandaag nog in het nieuws, een positief bericht: ondanks de afsluiting van de straat van Hormus toch nog economische groei;  superwinsten voor Shell, ING, … . Het gaat goed. Het gaat goed, zeer goed met de vooruitgang van onze ondergang, op het hoogtepunt van een hele geschiedenis. Verval vanaf grote hoogte is een Groots Verval. De broosheid van welvaart en complexe samenlevingen is groots, hun instorting zal groots zijn. Het verlies van welvaart zal vooral groots zijn als men er persoonlijk van heeft geprofiteerd. Jawel, dramaturgisch steekt alles zeer goed in elkaar, geen regisseur, geen cineast, geen profeet die het beter zou kunnen bedenken.

Wat is in deze Antropocene tijden nog het verschil tussen de schepping van succes en falen, van heil en onheil? Het zich scheppen van de succesvolle God van Economische Groei is een vruchtbare voedingsbodem gebleken voor toekomstige kwellingen, falen, onheil. De smart en smaad van onze soort moet kennelijk koste wat kost tot een hoogtepunt worden gebracht met groei, groei en groei. Efficiënte methoden daartoe hebben we ons eigen gemaakt. Die methoden zullen pas echt weldadig kunnen worden genoemd wanneer de voltooiing der uitsterfelijkheid is volbracht. Maar voor het zover is behoren ze inmiddels tot de categorie van het succesvol falen, plus met een zinloze laatste zucht: “O mijn God, had u dit met al uw Voorzienigheid niet anders kunnen regelen?” Tsja, Goden die men ooit in het leven heeft geroepen, daarna heeft afgeschaft en vervangen door andere Goden onder het gebod van ‘gij zult consumeren’, en vervolgens kennelijk uit wanhoop toch die eerdere weer nodig heeft, die gaat men dit soort wanhoopskreten toeroepen in de komende tijden van nood, kwellingen, ellende en onderhevig zijn aan Overmacht. De mens, wat is hij anders gebleken dan de illusionist van zijn eigen dwang, dwaling, list en bedrog. In het zich scheppen, afschaffen en opnieuw scheppen van goden.

Er is dood en doder dan dood is vast niet mogelijk. Dit is genade. Er is ellende en de gradaties van ellende zijn oneindig. Dit is betrekkelijk genadeloos. De wet van Behoud van Ellende is nu, onder de omstandigheden van doorgaande planetaire overshoot, bezig te muteren in de wet van Toenemende Ellende. Wetten zijn wetten, reken daar maar op. Van de veelheid van onze toekomstbeelden zal deze wet zich niet zoveel aantrekken.

De monotheïstische Godt had de plaats ingenomen van het gemêleerde gezelschap van de veelgoderij. Die vele Goden, met ieder hun specifieke eigenschappen, goede en kwaadaardigheden, hielden elkaar tenminste nog een beetje in evenwicht, maar de monogodt had een probleem: hoe creëerde hij zijn eigen evenwicht van goed en kwaad? Er moest dus toch nog een Duivel aan te pas komen, we kennen het verhaal. En er ontstond het kwaad van de theologie, met hun eigen dualistische fantasieën, totaal van de werkelijkheid losgezongen, totaal van de pot gerukt. En zo moest ook de monogodt weer verdwijnen, maar wat nu? Hoe nu verder? Een nieuwe metafysische omwenteling is nodig sinds de toenemende overschrijding van de planetaire grenzen, maar voorlopig leven we nog in een vacuüm dat we opvullen met de goden van leeg consumentisme, tiktok, ChatGPT. Welke metafysische, laten we zeggen, - gezien de terminale toestand van de planeet -, fysisch-metafysische omwenteling staat ons nu te wachten?  

De rondzwervende toekomstigen, de horden ontheemden – zij zullen vanuit de bunkers der machtigen met walging en spot worden bekeken, vanuit hun met hoge hekken omheinde vestingen. Feitelijk willen we van Europa ook zo’n onneembare vesting maken, de VS idem, maar het zal niet lukken. Job mag zich met terugwerkende kracht gelukkig prijzen dat hij ongelukkig moest zijn in zijn eigen tijd. De horden zullen blijven komen, ze spoelen aan, ze rukken de hekken omver, ze walsen over de opgetrokken muren heen van het zogenaamde welvarende deel van de wereld dat allang ook op instorten staat. Al die hongerenden met hun slechte spijsvertering, al die dorstigen met hun weerzinwekkende maagstoornissen en hun besmettelijke ziekten, vervuild, uitgemergeld, stinkend uit al hun openingen en poriën ... . Of moeten we maar wegkijken van dit soort realistische toekomstbeelden? Waarin kwelling op kwelling zal worden gestapeld waar onze vriend Job nog een puntje aan kan zuigen? En moeten we maar blijven wegkijken bij de voorstelling dat we straks zelf tot die horden gaan behoren? Bestaat er een universitaire opleiding voor het betere wegkijken?

Wie een nieuw tijdperk bewust wil binnentreden, bijvoorbeeld zoals heden ten dage het tijdperk van het Grote Vergaan, die zal dit avontuur moeten omarmen en verwelkomen, er valt toch niet aan te ontkomen. Het Grote Vergaan is een vorm van avontuurlijk toerisme, bij welk reisbureau kunnen we deze reis het beste boeken? Welke reisorganisatie biedt het beste comfort, de meeste service met de meeste sterren en toch voor niet al te duur? Welke boekingsvoorwaarden zijn het meest gunstig? Als eerste lijkt mij: geboren zijn precies in deze tijd, niet daarvoor toen de problematiek van planetaire overshoot nog niet speelde; en ook niet daarna ten tijde dat de mensheid is uitgestorven. Als tweede voorwaarde: persoonlijk nog net niet gestorven zijn. Als derde: zich van dit alles in ruime mate bewust zijn. Zo kan men deze reis het beste genieten.