Het viel de westerse mens, gezien haar wetenschappelijke, technologische en imperialistische successen, niet zwaar om zichzelf als kroon op de schepping te vereren en zich een zelfverheerlijkend doel toe te schrijven: Vooruitgang! Wij hadden de geschiedenis in handen, gaven het richting. Wij plaatsten haar dan ook onder het patronaat van de Rede en de Vooruitgang. Nu manifesteert zich een beangstigende afgrond, met alle reactionaire patronen en verlieservaringen van dien, zich uitend in populisme, polarisatie, zondebokken, cultuuroorlogen en de herinnering aan vroegere superioriteit. Het is deze logica van gevoelde reële bedreiging waar de redelijkheid geen vat op heeft. De politiek loopt er op stuk, bestuurslagen lopen vast, instituties raken machteloos. En in dat alles huist logica die sterker is dan de logica van rationele orde. Het is de macht van de irrationele kracht. De nuchtere want logische conclusie moet zijn: te doorbreken valt dit niet zolang de planetaire overshoot toeneemt met zijn zelfversterkende effecten. De totale ontgoocheling moet zich echter nog opdringen, juist ook bij de politieke duiders die vergelijkingen trekken met eerdere periodes in de geschiedenis. Ja, er is vergelijkingsmateriaal gelegen in de cultuurlijke geschiedenis. En nee, elke vergelijking gaat mank omdat we leven in voor de mens unieke tijden met zijn onlosmakelijke natuurcultuurverstrengeling.
Reactie plaatsen
Reacties