Het procesdenken zoals bij o.a. taoïsme en Whitehead benadrukt het holistische idee dat alles in wezen één is. Zo is ook de scheiding tussen ‘ik’ en ‘de wereld’ uiteindelijk een illusie. En proces impliceert opvolgingsrelatie. Dit betekent voor de Dooyeweerdse aspecten dat dezen zowel in de Zelfheid (Ikheid, ‘Ik-Gij’-relatie bij Buber) als ook in de wereld kenbaar zijn. Opvolgingsrelatie is: we zijn elk moment met z’n tweeën: de ‘Oervader’ brengt het ‘Oerkind’ voort. Hier hoeft geen God aan te passen te komen, het is innerlijke immanente werkelijkheid, het is mystiek voor goddelozen. We zijn een tijdbloem die voor haar bloei desalniettemin juist ook afhankelijk is van de lagere aspecten.
We zitten hiermee al gelijk in het Antropoceen: onze materiële basis raakt ontwricht en we kunnen onszelf niet zodanig onthechten dat we niet van die basis afhankelijk zijn. Het fysische aspect fungeert, net als alle aspecten, in ‘ik’ en in ‘de wereld’. Een bloem moet ‘ergens’ kunnen zijn om te bloeien. Dit houdt plaatsbepaling in. Aan de kant van de relationele Zelfheid zijn wij plaatsbepaald met naam en identiteit. We worden benoemd en genoemd door de affectieve dialogische relatietaal van het Leven Zelf. Dat is de plaatsbepaling van ‘ik’. Aan de kant van ‘wereld’ is die plaatsbepaling een kwestie van gunstige dan wel minder gunstige omstandigheden, al naar gelang waar je geboren bent en in welk tijdperk. We kunnen ons koesteren in gunstige omstandigheden, zonder dat we dat zo beseffen. De zon is immers gratis? Nu onze elementaire ‘gratis gedachte’ omstandigheden niet meer gratis blijken te zijn, slaat dat via de fysisch-biotische aspecten aan de wereldkant terug op onze fysisch-biotische kanten in onze ervaring. En juist die lagere aspecten zijn nou eenmaal de basis voor ook het goed functioneren van de hogere.
We hebben ‘ik’ en ‘wereld’ hierboven weliswaar gescheiden gedacht, maar we begonnen ermee dat die scheiding een illusie is. We kunnen Omstandigheden of Wereldbedding niet loskoppelen van de dialogische ‘plaatsbepalende’ Naam en Identiteit van onze Zelfheid of binnenwereld – zoals hierboven geduid. We zijn tijdbloeiers en dat is een manier om het universum te zijn, in zijn volle holistische betekenis.
Waar stevenen we nu op af, holistisch gezien? Voor tijdbloeien is vrijheid nodig, heel veel vrijheid. Die vrijheid moeten we veroveren op noodzakelijkheid en vervolgens in onszelf geactualiseerd houden. Alleen die vrijheid maakt het ons mogelijk om de wereld de goeie kant op te duwen. We zijn echter geen vrijheid aan het opbouwen, integendeel. Of we het nu zelf doen of dat we voertuig zijn van evolutionaire processen: ons wordt conditionerende verharding opgedrongen. Dit is: we leven in het Fuiktijdperk.
Dus: zelfs deze mystiek (die geen kennis over het goddelijke, maar een directe ervaring ervan is of zoekt), kan niet zonder een gezonde fysische basis. We hebben het over veerkracht als kwaliteit in de volle holistische ‘diepte’ van de aspectueel gelaagde werkelijkheid. Mystiek kan niet loszweven van de lagere aspecten. Het gaat om veerkracht over de hele verticale aspectenkolom die nu eenmaal onze ervaringswerkelijkheid is.
Reactie plaatsen
Reacties