Antropoceen - reflecties

Onze basis is ontisch, ofwel het zijnde. Het is de volle concrete werkelijkheid waar niets van geabstraheerd is. ‘Niets van geabstraheerd’ wil dan zeggen: de erkenning dat de werkelijkheid gelaagd is in zijnsaspecten, van de onderste/eerdere/lagere natuurgerelateerde, tot de bovenste/latere/hogere cultuurgerelateerde. Maar wat is ‘hogere’ als die hogere juist afhankelijk zijn van de lagere. Waar ligt dan de macht, die onder Antropocene omstandigheden gezien kan worden als overmacht?

Het procesdenken zoals bij o.a. taoïsme en Whitehead benadrukt het holistische idee dat alles in wezen één is. Zo is ook de scheiding tussen ‘ik’ en ‘de wereld’ uiteindelijk een illusie. En proces impliceert opvolgingsrelatie. Dit betekent voor de Dooyeweerdse aspecten dat dezen zowel in de Zelfheid (Ikheid, ‘Ik-Gij’-relatie bij Buber) als ook in de wereld kenbaar zijn. Opvolgingsrelatie is: we zijn elk moment met z’n tweeën: de ‘Oervader’ brengt het ‘Oerkind’ voort. Hier hoeft geen God aan te passen te komen, het is innerlijke immanente werkelijkheid, het is mystiek voor goddelozen. We zijn een tijdbloem die voor haar bloei desalniettemin juist ook afhankelijk is van de lagere aspecten.

Het grondmotief van een gelaagde ontologie.

De Antropocene bedding

Begin mei 2026 wordt er een jaarlijke bijeenkomst georganiseerd van Europese aardwetenschappers. Deze keer gaat het voor een groot deel over het Antropoceen. Een programma-onderdeel over veerkracht betreft het volgende: ITS4.20/CL0.23 | PICO / Hoe bouw je veerkracht op? Kwantitatieve en kwalitatieve benaderingen om regionale veerkracht te begrijpen en te versterken, zodat we beter bestand zijn tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Ontologische beelden, ofwel vooronderstellingen, gelden voor iedereen. We ontkomen er niet aan. Het start niet bij het logisch-analytisch aspect. En het doet sterk mee in de beschouwing op klimaatverandering dat een onderdeel is van alle Antropocene verandering. Ze zijn meestal impliciet en dat zien we terug in discussies. Het is (dus) wel handig als ze daar waar mogelijk iets explicieter worden gemaakt. Dan zien we ook waar de meningsverschillen op gebasseerd zijn. Dat gaat nameijk veel verder en dieper dan het argumentistisch redeneren. Dus lijkt mij de vraag toch wel interessant:

De verleden en de actuele ontwikkelingen werken structurerend en richtinggevend. Tegelijkertijd is het Antropoceen juist het tijdperk van menselijke invloed - en dus, zo zouden we denken, van keuze en handelingsvermogen.

Stelling A. De huidige Antropocene ontwikkeling is een machtig samengaan van miljoenen jaren evolutionaire bronoorzakelijkheid, evolutionaire wetmatigheden van samenwerking&concurrentie, het wezen van de mens, natuurcultuurverstrengeling en planetaire overshoot. Door dit samengaan krijgt het verdere verloop een steeds meer determinerend karakter.

De afbraak van het menselijk samenwerkingspotentieel

Intuïtieve kennis is een vorm van weten die ontstaat via ervaring, lichamelijkheid, affect en directe betrokkenheid bij de wereld. Juist in het Antropoceen kan intuïtieve kennis een nieuwe betekenis krijgen, als aanvulling op de hardcore wetenschap, data, modellen en statistiek. Intuïtie kan signalen en patronen oppikken.

Het contrast tussen Holoceen en Antropoceen zo scherp mogelijk gesteld

We zien een interessante link tussen het gedachtengoed van de afgelopen zaterdag 14 maart overleden socioloog-filosoof Jürgen Habermas en het Antropoceen. Wetenschap, politiek en samenleving moeten samenwerken om planetaire grenzen te respecteren; transdisciplinair onderzoek betrekt ook maatschappelijke actoren buiten de academie.