Overshoot in evolutionaire zin betekent dat er groei plaatsvindt, sneller dan dat de natuurlijke hulpbronnen zich kunnen herstellen. Er wordt tijdelijk geprofiteerd van overvloed (bijv. nieuwe niche, energiebron). Vervolgens vindt er een confrontatie plaats met correctiemechanismen: uitputting, ziekte, conflict, instorting. (De richting naar) Overshoot is niet alleen een biologisch fenomeen, maar ook een existentieel patroon: leven wil expansie. Groei, vermeerdering, intensivering — het zijn basisbewegingen van het leven zelf.
Wanneer we ook de evolutionaire overgang van rechtop lopen, met voorpoten naar handen, met de mens-als-kunstmatig-van-nature (moeten zijn), met de ontdekking van vuurgebruik, met alle daaropvolgende cultuurlijke fenomenen, bij iedere daaropvolgende emergentie zien als een reeks van nieuwe niches, dan kunnen we inzien dat (de richting naar) overshoot geen moreel falen is, maar een systeemdynamisch evolutionair patroon.
Maar wie is in die lange reeks dan wel verantwoordelijk? Zijn de huidige mensexemplaren dan verantwoordelijk? Zo ja voor wat? Toch niet voor de miljoenen jaren hardgebakkenheid van dit overmachtige proces, lijkt mij. Maar zijn ze dan wel verantwoordelijk te stellen voor het niet kunnen voorkomen van de ongetwijfeld onbeheersbare, chaotische instorting die aanstaande is op ongekende ruimtelijke en tijdschalen?
Nu zouden we kunnen tegenwerpen, ja maar:
- er zijn landen die historisch gezien veel meer hebben bijgedragen aan de schade dan andere, dus bij die landen ligt een grotere verantwoordelijkheid en ook schuld.
- er zijn mensen die veel meer bijdragen aan de schade dan anderen, dus idem.
Het lijkt me echter dat we die 2 weerleggingen van ‘geen moreel falen toe te kunnen wijzen’ moesten relateren en relativeren aan het bovenstaande, mede wanneer we beseffen - en ons daar rekenschap van geven -, dat de mens per definitie, gezien zijn centrische- en excentrische dubbelstructuur, onderhevig is aan ambivalentie met daarbij soms verscheurende tegenstrijdigheden en onmogelijke dilemma’s.
Als we dat laatste feit all-inclusive meenemen in onze beschouwingen, dan beseffen we dat bepaalde voorgestelde idealistische moreel-ethische correctiemechanismen alleen in theorie haalbaar zijn onder het mom van ‘als maar voldoende mensen willen’. Praktisch gezien is die kans nul. De aarde reageert niet op intenties van goede wil, maar op verstoringen.
Reactie plaatsen
Reacties