De historicus Dipesh Chakrabarty wijst er op dat er nu 2 geschiedenissen samenkomen, de 4,5 miljard jaar geo-geschiedenis van de planeet Aarde en de honderdduizenden jaren geschiedenis van de mens. De menselijke geschiedenis stond voorheen los van de natuurgeschiedenis, de natuur werd in het Holoceen gezien als cyclisch omkeerbaar, maar dat is nu niet meer het geval. Dit idee van het samenvallen van geschiedenissen kunnen we doortrekken naar de samenhang tussen de geschiedenis van mensendissipatie (GvMD) en de geschiedenis van de toekomst (GvdT). En we hebben we ook nog zoiets als de geschiedenis van het heden (GvH). Dan hebben we het over drie samenvallende geschiedenissen.

Het mensdier is kunstmatig van nature, hij moet zich aanvullen met exogene middelen die hij onttrekt uit de omgeving om volledig mens te kunnen zijn. Voor dat noodzakelijke onttrekken om volledig mens te kunnen zijn, dus meer dan de andere dieren, zijn redenen die in de evolutionaire ontwikkeling zijn gelegen, en die we kunnen relateren aan rechtopgang en daaruit voortvloeiende fysieke en mentale (centrisch-excentrische dubbelstructuur, het ‘ik’ kunnen zeggen – Plessner) veranderingen van een specifieke soort. Uit deze bronoorzakelijkheid zijn uiteindelijk ongunstige, vervreemdende en natuurvernietigende gelegenheidsoorzaken en symptomen voortgekomen. Deze GvMD is sinds kort gegaan naar een fase van hardnekkige en structureel toenemende planetaire overshoot. De hardnekkigheid, structuraliteit, fundamentaliteit ervan maakt dat we het inmiddels kunnen hebben over een GvdT.

De GvdT is op hoofdlijnen te benaderen als:

- nu de richting overtuigend duidelijk is, 

- en gezien haar aard en massieve geofysische kracht,

- en gezien haar onderliggende bronoorzakelijkheid,

- en gezien de afname van de capaciteit van zowel de natuur- als de cultuursferen in hun interactie om de richting te doen omkeren,

- staat niets de onomkeerbaarheid nog in de weg.

 

De effecten van bereikte kantelpunten zullen zelfversterkend zijn, waarbij opvolgende kantelpunten onontkoombaar onvermijdbaar worden: de kantelpuntenketen met zijn kettingreacties en domino-effecten. Dit roept de nodige vragen op, zoals:

- hoe kon het dat de laatste paar honderd jaar de weg naar planetaire overshoot als Vooruitgang werd gezien?

- Of, andersom, hoe kon het dat bij het geloof in de god van de Vooruitgang de richting naar en de risico’s van planetaire overshoot niet werden ingezien?

- Of, nog weer anders gesteld: had, als we maar beter hadden gekeken, de planetaire overshoot voorkomen kunnen worden?

- Of is deze vraag misschien niet anders dan de koe in de kont kijken met de wijsheid van achteraf – dit is: kon het gewoon niet anders dan dat dit pas achteraf kon worden ingezien?

- Als die laatste vraag met ja moet wordt beantwoord, dan geeft dit wellicht aan dat er zich al eeuwen geleden of nog veel eerder (want niets komt uit de lucht vallen) een bepaalde onontkoombaarheid aan het voltrekken was.

- toen het eenmaal ingezien werd (kon worden), een halve eeuw geleden, was het toen nog te voorkomen geweest? We zouden ogenschijnlijk kunnen denken van ja, maar gezien het feit dat dat desondanks niet gebeurd is, zien we dan misschien toch iets over het hoofd en moeten we wellicht dieper peilen? Waren de noodzakelijke voorwaardelijkheden toen wel of toch niet aanwezig als we die voorwaardelijkheden koppelen aan de realiteit van de totale holistische integrale natuur-cultuurverstrengelde krachten?

 

Toch wordt er kennelijk ook anders over gedacht, over die onontkoombare onomkeerbaarheid, zo blijkt bv. uit de afsluitende zinnen op https://www.carbonbrief.org/guest-post-10-key-climate-science-insights-from-2025/

“Belangrijk is dat beleidsmixen die zijn afgestemd op de context van het land en die aandacht besteden aan verdelingsrechtvaardigheid, meer kans hebben op publieke steun. Deze 10 inzichten in onze nieuwste editie benadrukken de dringende noodzaak van een geïntegreerde aanpak om klimaatverandering aan te pakken.  De wetenschap is duidelijk, de risico's nemen toe – maar de middelen om te handelen zijn beschikbaar. “

Echter, als je goed leest, dan bespeur je onder het hoofdstuk ‘Actie en beleid’, dat er vele nu niet aanwezige voorwaardelijkheden voor nodig zijn, om überhaupt tot die beleidsmixen te kunnen komen.

- Is het in het licht van de hier op hoofdlijnen beschreven GvdT en de daaraan gerelateerde vragen, een gerechtvaardigde vraag of die voorwaardelijkheden überhaupt nog zich kunnen gaan voordoen?

- Is, zoals de veronderstelde “meer kans hebben op publieke steun”, nog wel voldoende voor omkering?

- Kan er nog voldoende steun ontstaan (SocialTippingPoint) voor effectieve maatregelen, gezien de ook in het artikel benoemde toenemende planetaire overbelasting en spanningsopbouw?

- Neemt die steun toe of af gezien de actuele geopolitieke ontwikkelingen?

- Is dit cultuurlijke steundomein niet in zichzelf inherent tegenstrijdig?

- Die er eveneens voor zorgt dat nu natuurlijk-cultuurlijk ‘bovenmenselijke’ evolutionaire wetmatigheden zich aan het voltrekken zijn in voor de huidige soorten ongunstige richting?

 

Dan hebben we als derde nog de geschiedenis van het heden (GvH). Deze is nu van belang want toekomstbepalend, meer dan tijdens Holocene omstandigheden. Want bij alle duidingen in de nieuwsmedia omtrent wat er gebeurt in de wereld (geopolitiek, sociaal, economisch, etc.) kunnen we er naar kijken met het oog op de relatie tussen de ontwikkelingen in de natuur- en de ontwikkelingen in de cultuursferen, (ofwel de planetaire overshoot, integraalverstrengeld bekeken), en of die relatie al dan niet wordt gelegd.

Misschien schieten de beschouwingen wel tekort als die relatie niet wordt gelegd. In toenemende mate immers draait het om energie, natuurlijke hulpmiddelen, grondstoffen = vermogen = macht&kracht = toenemende ecoverslechtering en overshoot = migratiestromen = toenemende polarisatie, conflictpotentie, autocratiseringstendensen, imperialisme, etcetera. Bijvoorbeeld de moorden die Ice pleegt in de VS zijn volgens mij niet los te zien van het huidige machts- = powerplay = energie = anti-klimaat- en anti-immigratiebeleid van de regering met zijn versterkende polariseringseffecten die zich als een olievlek over de wereld verspreiden.

Beatrice de Graaf (historicus) beschouwde zondag 1-2-'26 in Buitenhof de huidige geopolitieke ontwikkelingen. Ze schetste de overeenkomsten van nu met de aanloop naar de 1^e en de 2^e Wereldoorlog. Ze benoemde echter het onderscheid van de huidige unieke nieuwigheid (die deel uitmaakt van de GvH) niet, terwijl die zowel van invloed is en zal zijn op de geopolitieke spanningsopbouw (bv. de strijd om grondstoffen, om Arctisch gebied, etc.) als ook op de toekomstige herstel(on)mogelijkheden - die als onderdeel kunnen worden gezien van de GvdT. Twan Huys kondigde haar aan met zoiets als ‘en nu gaan we er op een hoger level naar kijken’ (naar de geopolitiek, na de bespreking van de VS-Iran-kwestie). Maar nog een level daarboven, dus wel met inachtneming van de unieke kenmerken van het Antropoceen, lijkt mij ook voor een historicus, of voor welke beschouwer/analyticus/duider dan ook, inmiddels onontkoombaar voor een complete(re) duiding. Doet die duider dat niet, dan zullen we dat zelf moeten doen.